‘Het leven is een recht, geen plicht’

Hans van der Heijden was internist bij het Groene Hart ziekenhuis in Gouda en zat tijdens zijn werkzame leven in tal van medisch georiënteerde besturen. Zo zette hij onder meer in 1993 de Orde voor Medisch Specialisten op en is hij negen jaar voorzitter geweest van een patiëntenorganisatie die twintig verschillende kleine verenigingen van psychiatrische patiënten samenvoegde tot het Platform GGZ. Ook was hij bestuurder bij de Artsenfederatie (KNMG) en was hij voorzitter van de Commissie Ethiek van de overkoepelende artsenorganisatie. Momenteel is hij sinds acht jaar op vrijwillige basis voorzitter van het Humanistisch Verbond Midden Holland.  

  ‘Ik heb altijd een uitgesproken mening over euthanasie gehad. In 1985 was ik in Gouda de eerste die het in het openbaar toepaste. Dat was destijds nog een hele toestand. Er kwam na de euthanasie naast de gemeentelijk lijkschouwer ook altijd een rechercheur kijken. Een keer kwam een rechercheur die vroeg ‘zo en waar is het slachtoffer?’ Ik zei: ‘Er is hier helemaal geen slachtoffer, maar als je de overledene zoekt: die ligt achterin.’ Ja, toen was de toon voor ons contact wel gezet. Sinds 2001 is euthanasie onder bepaalde voorwaarden legaal, maar in de jaren tachtig en negentig kon je nog vervolgd worden. Er werd in die tijd op naam van de overledene een proces-verbaal opgemaakt, dat later werd vernietigd als de euthaniserend arts niet werd vervolgd. Dat op naam zetten van de overledene had een reden: stel je eens voor dat je gaat reizen en dat ze in, ik noem maar wat, Vietnam zien dat er zeven geseponeerde moordzaken achter je naam staan. Dat idee zit je, wanneer het proces-verbaal op jouw naam zou staan, natuurlijk niet helemaal lekker.’

Voltooid leven

‘Voltooid leven ligt in het verlengde van euthanasie. Een heel actueel vraagstuk en zeker geen gemakkelijke. Want is het leven je geschonken of is het je juist opgedrongen? Daarover kan je lang blijven discussiëren. Ik ben katholiek opgevoed, maar ik geloof niet in hun God. Wel ben ik geïnteresseerd in filosofie, ethiek en maatschappelijke kwesties, daarom vond ik aansluiting bij het Humanistisch Verbond. Eerst als lid en later na wat omzwervingen als bestuurder. Ik hou me onder meer bezig met het organiseren van lokale bijeenkomsten over verschillende onderwerpen, zoals populisme, het werk van bekende filosofen en uiteraard voltooid leven. Ook geef ik zelf graag zo nu en dan een voordracht. Ik doe dit werk op vrijwillige basis omdat ik het belangrijk vind dat het gedachtegoed van het Humanistisch Verbond wordt uitgedragen en dat er meer bekendheid komt over bepaalde onderwerpen in de landelijke of lokale pers. En ja heel eerlijk, de andere bestuursfuncties die ik heb gedaan, dat ging om onderwerpen waar ik een duidelijk belang bij had en die door de politiek werden bedreigd. Ik wilde liever in het zadel sterven dan passief allerlei nadelige regelingen ondergaan. Het Humanistisch Verbond doe ik gewoon voor de lol. De voordrachten die ik hou, daarvoor doe ik met veel plezier research zodat ik even heerlijk kan kauwen op een onderwerp. Ik haal daar veel zingeving voor mezelf uit.’

Rationeel denken

‘Ik loop eigenlijk niet echt ergens tegenaan in dit werk. Natuurlijk is het lastig om nieuwe leden of mensen voor het bestuur te vinden, maar dit is een algemeen voorkomend probleem waar alle verenigingen last van hebben. Men wordt niet meer zo makkelijk als vroeger lid. Er wordt geschat dat mogelijk twee derde van de Nederlanders zonder dat ze het soms zelf weten humanist is of in elk geval de humanistische waarden onderschrijft. Het humanisme is namelijk een ethische houding, een levensbeschouwing, zeker geen religie, waarin de mens en kritisch, rationeel denken centraal staan. Je gelooft niet in een hiernamaals, maar juist in het leven vóór de dood. Zelfbeschikking speelt daarin een grote rol. Ook daarom vind ik het gesprek aangaan over voltooid leven belangrijk. Maar ik ben er, net zoals vele anderen, nog niet over uit hoe we het moeten vormgeven. Ik ben het met het uitgangspunt van het wetsvoorstel van D’66 eens, maar heb mijn twijfels over de mogelijke uitwerking. Er moet geen of nauwelijks collateral damage ontstaan. Het moet niet zo zijn, even gechargeerd gezegd, dat als Feijenoord heeft verloren, er rijen staan voor de loketten in Rotterdam-Zuid. Maar er moet zeker een richtlijn voor gaan komen. Het leven is wat dat betreft een recht, geen plicht.’  

---

De editie van Goed Bestuur en Toezicht die in juni is verschenen staat in het teken van de vrijwillige bestuurder en toezichthouder. De komende tijd verschijnen er portretten van vrijwillige bestuurders en toezichthouders op het Platform voor Governance. Waarom doen zij dit werk op vrijwillige basis? Wat zijn hun drijfveren? En waar lopen ze tegenaan? Houd de website en de nieuwsbrief de komende tijd in de gaten.