Opvolgen in een familiebedrijf? Wees autonoom en authentiek

Het mooiste én meest lastige aan samenwerken in een familiebedrijf? De familiebanden! Rens van Loon, hoogleraar Dialogisch Leiderschap en auteur van het boek Dialogische Leiderschap, legt uit waarom dit helemaal niet zo’n open deur is als het lijkt.  

  Wanneer een leidinggevende iemand in een niet-familiebedrijf aanneemt, kan hij altijd even aankijken of die persoon in het bedrijf past. Werkt het niet, dan wordt de proefperiode stopgezet of een kortdurend contract niet verlengd. ‘Maar in een familiebedrijf is dit een stuk lastiger, omdat je minder objectief tegenover een familielid staat en je moeilijker kunt bepalen of hij voldoet aan cognitieve- en gedragscompetenties’, verklaart Van Loon. ‘En probeer je zoon of dochter maar eens van negatieve feedback te voorzien. Dat is een stuk ingewikkelder dan wanneer je onafhankelijk bent van je medewerker.’

Autonomie

Een van de grootste uitdagingen van werken in een familiebedrijf is dat de opvolger van het bedrijf, de zoon of dochter, autonoom moet zien te worden ten opzichte van de ouder. ‘Dit kan in het gewone leven, buiten een gezamenlijk bedrijf, al heel moeizaam zijn. Zo kan het zomaar voorkomen dat je normaal gesproken assertief bent, maar niet als je met je vader samen bent. Als je de nieuwe directeur wil worden van een bedrijf is het dus belangrijk om dit patroon te doorbreken zodat je autonoom en authentiek in je nieuwe positie kunt functioneren.’ De essentie van dialogisch leiderschap is dat een persoon in zijn leven verschillende ik-posities ontwikkelt die met elkaar in overeenstemming kunnen zijn of conflicteren en die van invloed zijn op iemands leidinggevende rol. Hoe staan deze ik-posities ten opzichte van elkaar en tot anderen? En wat voel je hierbij zijn vragen die je jezelf kunt stellen. Door via de principes van dialogisch leiderschap naar jezelf en je functioneren te kijken, krijg je meer zicht op die ik-posities. En door dat bewustzijn kan je effectiever in je functie aan de slag. Bijvoorbeeld, ‘ik als zoon’, ‘ik als de mindere van mijn vader’, ‘ik als assertief naar klanten, ‘ik als leidinggevende’. Heel belangrijk volgens Van Loon is dat je niet alleen kijkt naar situaties waarin je onzeker bent, maar ook waarin je je zeker voelt en autonoom optreedt. ‘Misschien ben je normaal gesproken als je met je vader in een vergadering bent niet assertief, maar als je op zaterdag met je kinderen naar de voetbalclub gaat, ben je dat wel. Het is dan goed om na te gaan hoe dit komt en hoe je dit vervolgens in je leidinggevende rol kunt toepassen.’

Non-verbaal gedrag

Uit onderzoek blijkt dat medewerkers hun voormalige leidinggevende vaak nog steeds als leider zien, wanneer die onverwachts op de afdeling rondloopt. Ze zijn door non-verbaal gedrag van hun leidinggevende zo geconditioneerd, net zoals kleine kinderen geconditioneerd worden door gezichtsuitdrukkingen van hun ouders. Dit kan lastig zijn voor de nieuwe leidinggevende, die vaak al moet concurreren met vergelijkingen met zijn voorganger, zeker als dat de oprichter van het familiebedrijf is. ‘Maar misschien nog wel lastiger is dat de voorganger de leiding wel echt los moet willen laten. Word je als zittende directeur dus bewust van je opvolger in het familiebedrijf. Hoe is de relatie met je kind? Wat betekent het op cognitief en non-verbaal vlak? Wat is er nodig om het stokje over te dragen en een gelijkwaardige relatie aan te gaan?’ Nog iets om rekening mee te houden volgens Van Loon is: ‘Realiseer je ook waarin je afwijkt als opvolger. Dit is een lastige, vaak weet je het onbewust wel, maar ben je er niet altijd bewust van. Ben je bijvoorbeeld nog altijd geïmponeerd door je vader omdat hij zeer extravert en resultaatgericht is en jij introvert en sociaal bewogen? Ontdek hoe je de relatie met je vader effectiever kunt maken en hoe je op een authentieke en autonome manier leiding kunt geven.’ Dat vraagt dialoog, met jezelf en met anderen!

Rens van Loon schreef het boek Dialogisch Leiderschap, als het ik wijkt. Klik hier om meer te lezen of het boek te bestellen.

---

 

Rens van Loon is hoogleraar Dialogical Leadership aan Tilburg University. Hij studeerde filosofie aan de Radboud Universiteit, promoveerde in de sociale wetenschappen en werkte onder meer als director Leadership bij Deloitte. Van Loon schreef meerdere boeken, waaronder Dialogisch Leiderschap (2019) en recent de gedichtenbundel Het groene paard (2020). Momenteel begeleidt hij samen met Roberto Flören van Nyenrode een promovenda die onderzoek doet naar dialogisch leiderschap bij familiebedrijven. De verwachting is dat het proefschrift eind volgend jaar klaar zal zijn.